تبلیغات
کشاورزی, دام و طیور, دامپروری, پرورش طیور - آبیاری سطحی

کشاورزی, دام و طیور, دامپروری, پرورش طیور

حامی محصولات ارگانیک

26 مرداد 91

آبیاری سطحی

نویسنده: ماهنامه مزرعه داران   طبقه بندی: آبیاری، 

روش های هدایت آب در سراشیبی
شیار(Furrow) : كانالهای كوچكی كه با انتقال دادن خاك از كف شیار به لبۀ شیار ساخته می شود. آب روی زمین معمولاً در شیار قرار دارد. قسمت های تقاطع شیار در طی زمین منجربه ایجاد طرح سینوسی می شود.

پشته(Bed) : همانند شیار؛ با این تفاوت كه لبه های پهن تر از كف شیار هستند و سر آن ها اغلب مسطح است. بطور معمول، دو ردیف كشت در بستر كشت می شود.
جویچه(Corrugation) : جویچه، تا حدی آب را به سمت سراشیبی هدایت می كند. اما، آب جاری معمولاً از آن بلندتر است.
جویبار(Rill): جویچۀ كوچك
حاشیه یا خاكریز حاشیه ای(Border or Border dike) : خاكریز مورد استفاده بمنظور نگهداری آب در نواری از زمین كه موازی با جهت جریان آب رانده می شود (مثل سراشیبی)
حوضچۀ حاشیه ای (Border check): خاكریزهای كوچكی كه در نوار حاشیه ای عمود بر حاشیه هایی كه آب را از كنارۀ نوار به میان برگشت می دهند؛ ساخته می شوند. این خاكریزها بمنظور غلبه بر تأثیرات كانال های sidefall و borrow در طول حاشیه كه از ساختار حاشیه ای ناشی می شود؛ استفاده می شوند. (توجه: تعریف واحدی وجود ندارد. گاهی حوضچۀ حاشیه ای به معنای خاكریز در انتهای مسیر است.)
  طبقه بندی روش های آبیاری سطحی
یك روش واحدی برای طبقه بندی روش های آبیاری سطحی وجود ندارد. در یك طرح دو نوع وجود دارد- آن هایی كه از شیار برای هدایت آب استفاده می كنند و آن هایی كه چنین نیستند. در هركدام، روش هایی را می توان تعریف نمود كه در درجۀ كنترل آب و مقدار شیب متفاوت هستند. در ذیل چنین آمده اند:
در آبیاری سطوح شیبدار، چه در هدایت آب در جهت شیب و چه در كنترل جریان در طی پهنای مجموعۀ آبیاری، توجه بیشتری داشت. این اقدامات، اغلب بر اقدامات زراعی و نیاز نیروی كار برای رسیدن به عملكرد بیشتر، چیرگی دارد. برخی از این اقدامات در ذیل توضیح داده می شوند. در صورتیكه شیب حذف شود؛ این اقدامات دیگر لازم نیستند. یا حداقل تفاوت فاحشی دارند. لذا، حوضچه های مسطح، با تمایز كم بین اینكه شیارها در حوضچه استفاده می شوند یا خیر؛ اغلب در نوع متفاوتی از آبیاری سطحی قرار داده می شوند.
حوضچه ها و ردیف های حاشیه ای
آبیاری با جریان طبیعی و احداث خاكریز:
_ بدون قابلیت اندازه گیری پیشرفت یا پس رفت
شیب دار
_ جریان معمولاً به عمق متوسطی می رسد
_ معمولاً بی انتها یا تا حدی مسدود است. اما
_ اگر مسدود باشد، آب در طول كوتاهی مانداب می شود.
كم شیب
_ معمولاً مسدود
_ فقط تا حدی در عمق متوسط
_ آب در بخش قابل توجهی از طول مانداب می شود
_ افت كوچكتر یا مساوی نصف كسری مجاز مدیریتی(MAD)  می باشد.
حوضچۀ مسطح
_ بطور تئوری است
_ هیچ شیبی در هیچ جهتی
_ ممكن است سطح مواج باشد و مسطح نباشد (مثل شالیزار)
جویچه ها
جویچه ها و جویچه های تراز
_ بدون قابلیت اندازه گیری پیشرفت یا پس رفت
شیب دار
_ معمولاً بطور گروهی باز یا مسدود است.
_ عرض شیب یكنواخت است.
_ به عمق متوسط رسیده است.
_ از هرز آب مجدداً استفاده می شود.
_ از لحاظ برگشت دهی آب یا نوسان، كارآمد است.
كم شیب
_ بطور انفرادی یا گروهی مسدود شده اند.
_ شیب عرضی یكنواخت است.
_ افت، كوچكتر یا مساوی با نصف MAD است.
_ فقط عمق متوسطی بدست می آید.
مسطح
_ هیچ شیبی در طول مسیر وجود ندارد.
_ اگر شیب عرض و جود داشته باشد، آب به شیارهای منفرد یا گروهی تغذیه می شود.
_ در غیر اینصورت، انتهای شیار باز بوده و هیچ كنترل جریانی بر شیارهای منفرد (شیارهای حوضچه مسطح) انجام نمی گیرد.
(منبع: (www.uswcl.ars.ag.gov
روش های آبیاری مسطحه (غیر شیبدار)
آبیاری حوضچه اب مسطح: آبیاری سطحی بوسیلۀ سطوح غرقابی زمین مسطح؛ توسط خاكریزها احاطه می شود. حوضچه ها را می توان به هر شكلی و بدون شیب در هر جهتی ساخت. جریان را می توان از هر نقطه ای وارد حوضچه كرد. هیچ زحمتی برای هدایت آب در حوضچه، كشیده نمی شود. این روش به نام های مختلفی مشهور است (كه دیگر توصیه نمی شوند.) كه از این قرار اند: حوضچه ای غرقابی، غرقابی حوضچه ای، آبیاری حوضچه ای، و آبیاری حوض-حوضچه ای
حوضچه های كشت هموار: آبیاری حوضچه ای با محصول كشت شده در زمین هموار بدون شیار یا پشته هایی برای هدایت آب.
حوضچه های شیاری یا پشته ای: آبیاری حوضچه ای با محصولات كشت شده بر روی پشته ها یا لبه های شیار. حفره ها یا گودال های ثانویه در حوضچه، ردیف و دو انتها را بهم می پیوندد.
آبیاری شیاری مسطحه: روش ابیاری سطحی كه شیارهای منفرد در جهت آبیاری تسطیح شده اند. شیارهای مجاور، معمولاً بلندی متفاوتی دارند (مانندsidefall). آب در شیارهای منفرد (یا گروه كوچكی از شیارها بستگی دارد به مقدار sidefall و یا سرعت جریان موجود) تغذیه شده و نگهداری می شود.
آبیاری پل تراز (Contoure levee) (مثل شالیزارها): روش آبیاری كه بطور معمول ، سطوح بی نظم زمین با ایجاد خاكریز بر خطوط تراز تقسیم می شوند. فواصل خطوط تراز، معمولاً 10 تا 60 سانتی متر است. تفاوت در ارتفاع حوضچه ها، معمولاً بین 0 تا 20 سانتی متر استكه 0 تا 5 سانتی متر ارجحیت دارد.
(منبع: ( www.uswcl.ars.ag.gov
 آماده سازی زمین
 مقدمه
آماده سازی مناسب زمین مهمتری عامل در روش آبیاری سطحی. این كار با خاكبرداری قسمت های برجستۀ زمین و منتقل كردن آن ها به قسمت های گود و در نتیجه ایجاد زمینی مسطح با شیبی یكنواخت انجام می شود. در بیشتر موارد تنها لایۀ نازكی از سطح خاك برداشته می شود (200 میلیمتر یا كمتر)، لكن همین كار بایستی با دقت بسیار انجام شود. حتی یك اختلاف ارتفاع جزئی در سطح زمین می تواند موجب توزیع ناقص آب و كاهش راندمان آبیاری شود.
با آماده سازی مناسب زمین:
راندمان آبیاری افزایش می یابد.
نحوۀ توزیع آب بهبود می یابد.
فرسایش خاك كم می شود.
جمع شدن آب در یك جا كاهش می یابد.
آماده سازی زمین تسطیح نامیده می شود. اما گاهی ممكن است علاوه بر تسطیح زمین، شیب دار كردن آن نیز لازم باشد كه این عمل را شیب بندی می نامند. مثلاً در مورد نوارها و شیارها، زمین شیب بندی می شود.
 عوامل مؤثر در آماده سازی زمین
طرح یك نقشه برای اماده سازی زمین كاریست پیچیده و معمولاً وظیفۀ یك مهندس مجرب و خاكشناس است. این متخصصان بایستی در مورد اندازۀ زمینی كه قرار است اماده سازی شود و شیب لازم برای ان (شیب بندی) تصمیم بگیرند. بطوریكه:
مقدار خاكبرداری با خاك ریزی یكسان باشد.
كمترین مقدار خاك جابجا شود.
این كارها مستلزم بررسی دقیق عوامل زیر است:
نوع خاك
توپو گرافی زمین
روش آبیاری
میزان بارندگی
شیوۀ زراعت
(منبع: آبیاری سطحی: سیستمها و نحوۀ كاربرد آنها/ملوین كی؛ [ترجمۀ] محمد حسینی ابریشمی، امین علیزاده. – مشهد: آستان قدس رضوی، مؤسسۀ چاپ و انتشارات. 1376.)
 تجهیزات
برای آماده سازی زمین معمولاً در هریك از مراحل زیر تجهیزات مخصوصی مورد نیاز است:
پاكسازی علفزار
شیب بندی
تسطیح
پاكسازی علفزار
موقعی كه زمین تازه ای برای آبیاری در نظر گرفته می شود، پاكسازی كامل آن از بوته، درخت و ریشه ضروریست.اگر وسعت زمینی كه قرار است پاكسازی شود كم باشد؛ این كار را می توان بوسیلۀ تبر یا اره و سوزاندن چوب های جمع آوری شده انجام داد. اما مناطق وسیع را معمولاً با ماشین پاكسازی می كنند. برای پاكسازی درختان و بوته های متراكم معمولاً از بولدوزر استفاده می شود. بولدوزر تراكتور بزرگ شنی دار است كه در جلوی آن تیغه ای برای هل دادن و جابجا كردن درختان وجود دارد. تیغه های دیگری نیز روی بولدوزر نصب شده است كه كار آن ها درآوردن ریشۀ درختان است. معمولاً آنچه را كه بوسیلۀ بولدوزر جمع آوری می شود، می سوزانند.
بوته های تنك را با كشیدن زنجیرهایی كه وزنه هایی به ان ها متصل است می توان پاكسازی نمود. این كار بین طریق انجام میگیرد كه دو انتهای یك زنجیر سنگین و آهنی را كه در وسط آن یك وزنۀ آهنی بزرگ بسته شده است به بولدوزر می بندند و آن را روی بوته ها می كشند.
پس از پاكسازی بوته ها معمولاً زمین را شخم می زنند تا بتوانند ریشۀ درختان را درآورند و خاك را نیز نرم كنند. برای انجام این كار لازم است از بولدوزری استفاده شود كه به آن یك تیغۀ بزرگ آهنی متصل باشد.(این تیغه زیرشكن نام دارد)
با چنین بولدوزری می توان خاك را تا عمق 70 سانتیمتر برهم زد و آن زرا نرم نمود.
شیب بندی
برای جابجایی حاكها در مسافت های كوتاه (كمتر از 100 متر) نیز می توان از بولدوزر استفاده كرد. تیغۀ بزرگ و آهنی بولدوزر خاك را به جلو هل می دهد. این طریق شیب بندی بسیار ارزان تمام می شود اما خیلی دقیق نیست.
برای جابجایی خاك در مسافت های طولانی معمولاً بهتر است از اسكریپر استفاده شود كه خاك را از روی زمین برمی دارد و به مكان دیگری منتقل می كند. اسكریپر یك تراكتور چرخ دار یا شنی دار است كه دارای یك مخزن بزرگ یا اسكریپر است و خاك را پس از حفاری به محل دیگری منتقل می كند. سرعت اسكریپر چرخدار بیشتر از نوع شنی است. اما قدرت كمتری دارد. موقعیكه اسكریپرها قادرند در یك مرحله 10 تا 30 متر مكعب خاك را جابجا كنند. روی اسكریپر های مورد نظر سیستم های هیدرولیكی مخصوصی نصب شده است كه راننده را قادر می سازد تا عمق خاكبرداری را در ضمن حفاری زمین و عمق خاكریزی را هنگام تخلیۀ خاك كنترل كند. استفاده از این گونه ماشین ها تنها در مناطقی كه مساحت آن ها بیشتر از 4 هكتار باشد مناسب است. آماده سازی زمین با اسكریپر دقیقتر از بولدوزر است. اما دقت عمل اسكریپر ها هم برای زمینی كه قرار است آبیاری شود؛ كافی نیست. پستی و بلندی زمین نسبت به سطح مورد نظر ممكن است بین 100-+ میلی متر باشد. واضح است كه در چنین مواردی استفاده از اسكریپر وضع را بدتر خواهد كرد.
 تسطیح
با گریدر یا تسطیح كنندۀ زمین، آماده سازی خاك دقیقتر انجام می شود. با اینگونه ماشین ها می توان پستی و بلندی زمین را تا25-+ میلی متر نسبت به شیب مورد نظر آماده كرد. البته این كار بیشتر به مهارت راننده بستگی دارد. در اكثر موارد، استفاده از چنین ماشین هایی برای تسطیح زمین بمنظور اجرای روش آبیاری مناسب است.
تسطیح كننده ها در هموار كردن نهایی زمین مورد استفاده قرار می گیرند و یك شاسی چرخدار بلند بطول حدود 8 متر دارند. روی شاسی مزبور تیغه ای نصب می كنند كه قسمت بالای آن برخلاف تیغۀ بولدوزر به جلو خم شده است. چرخ های ماشین از روی زمین تسطیح شده می گذرند و خاك را می كوبند. درنتیجه زمین مزروعی مناسبی برای زراعت و نهال كاری اماده می شود.

  • آخرین پستها

آمار وبلاگ